Posts Tagged ჟურნალისტი

რატომ ვაშეარებ ნაგავს


ხანდახან ხდება ხოლმე რომ ფეისბუქზე “ნაგავს” ვაშეარებ, მაგალითად აი ასეთს. რატომ უნდა გაგიჩნდეს “ნაგვის” სხვებისთვის გაზიარების სურვილი და ამით ამ პროდუქტს ერთგვარი რეკლამირება გაუწიო? ლოგიკური და მართებული კითხვაა. პირველ რიგში, უნდა განვმარტო, რომ “ნაგავ” ინფორმაციაში ვგულისხმობ არაეთიკურ და არაპროფესიონალურ ჟურნალისტურ პროდუქტს. შევეცდები თანმიმდევრულად ავსხნა, რატომ იქცევს ხოლმე “ნაგავი” ჩემს ყურადღებას.

1) რატომ ვუყურებ “ნაგავ” სიუჟეტებს? როცა რაღაცას აფასებ, მითუმეტეს აკრიტიკებ, შენი კრიტიკის საგანს კარგად უნდა იცნობდე. ყოველ შემთხვევაში, გარკვეული წარმოდგენა მაინც უნდა გქონდეს ამ რაღაცის შესახებ. როგორ უნდა თქვა სიუჟეტზე “ნაგავიაო” თუ ნანახი არ გაქვს. მითუმეტეს ეს არ არის 2 საათიანი ფილმი, რომ მასზე დროის დახარჯვა დაგენანოს. მართალია, ყოველი წუთი ძვირფასია, მაგრამ იმის თქმა მინდა, რომ განსაკუთრებით დიდ დროს არ მოითხოვს კრიტიკის მსგავსი ობიექტის გაცნობა.

2) პირველი პუნქტიდან გამომდინარე გასაგებია, რატომ ვეცნობი ხოლმე ინფორმაციას პირობითი სახელით “ნაგავი”. მაგრამ ჩნდება მეორე კითხვა: მას შემდეგ როცა პირადად გაეცნობი ამ ინფორმაციას, რა საჭიროა მისი გაზიარება სხვებისთვის? ინფორმაცია, რომელზეც ვსაუბრობ, არის ჟურნალისტური პროდუქტი, სადაც ხშირ შემთხვევაში ირღვევა როგორც რესპონდენტთა უფლებები, ასევე მაყურებელთა უფლება მიიღოს ობიექტური და მიუკერძოებელი ინფორმაცია. ეს არ არის უხარისხო ფილმი ან წიგნი, რომლის სხვებისთვის გაზიარებაც, თუნდაც ფეისბუქზე, ცოტა ლოგიკასაა მოკლებული. ძალიან იმედგაცრუებული უნდა დავრჩე ფილმით, რომ მერე ფეისბუქზე დავაშეარო და აღვნიშნო ამის შესახებ. თანაც ანტირეკლამაც რეკლამააო და პირადად ჩემს შემთხვევაში ის უფრო მეტ ყურადღებას იპყრობს, ვიდრე ჩვეულებრივი რეკლამა.

მაგრამ ზემოთხსენებული “ნაგავი” ინფორმაცია უბრალოდ უხარისხო პროდუქტი არ არის: პირველ რიგში, აღმაშფოთებელია ის, თუ როგორ ირღვევა ამ პროდუქტით სხვისი უფლებები. რამდენმა ადამიანმა იცის, რომ ჟურნალისტს არ აქვს უფლება რესპოდენტთან შეუთანხმებლად ჩაიწეროს მისი საუბარი გარდა განსაკუთრებული შემთხვევებისა? რამდენმა ადამიანმა იცის, რომ დაუშვებელია დანაშაულში ეჭვმიტანილისა თუ უბედური შემთხვევის შედეგად დაშავებულის ვინაობის გამხელა ჟურნალისტის მიერ? ბევრ ადამიანს ძალიან მწირი წარმოდგენა აქვს ჟურნალისტის უფლება-მოვალეობების შესახებ. ხშირ შემხთვევაში იმ რესპოდენტებმაც კი რომელთა, სიტყვაზე ვთქვათ, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება დაირღვა ამა თუ იმ სიუჟეტით, არ იციან ამის შესახებ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, უჩივლებდნენ სიუჟეტის ავტორს ან პროტესტს მაინც გამოთქვამდნენ ამის შესახებ. ამიტომ, ჩემი აზრით, ძალიან მნიშვნელოვანია, მსგავსი “ნაგავი” სიუჟეტები დისკუსიის საგნად იქცეს და ამ დისკუსიაში რაც შეიძლება მეტი ადამიანი ჩაერთოს. სწორედ ამ მიზნით გამართლებულად მიმაჩნია “ნაგვის” დაშეარება თუ ყურება. მგონია, რომ თუკი საზოგადოებას მსგავსი ჟურნალისტური პროდუქტების მიმართ შესაბამისი რეაქცია ექნება, მათი რიცხვი იკლებს. იგნორირება მსგავსი ინფორმაციისა, მისი არდანახვა არ მგონია კარგი გამოსავალი იყოს. :/

Advertisements

, , , , , , , , , , , , ,

3 Comments

უნდა ჰქონდეს თუ არა ჟურნალისტს ბლოგი

ბევრ მედიასაშუალებაში ჟურნალისტს ეკრძალება ბლოგის წარმოება. ხშირ შემთხვევაში ამის მიზეზად სახელდება ის, რომ მედიამუშაკმა პირადი აზრების საჯაროდ გამოხატვისას შეიძლება ზიანი მიაყენოს მედიასაშუალების სახელს. გარდა ამისა, შესაძლოა საზოგადოების მხრიდან იკლოს ნდობამ მედიამუშაკის მიერ შექმნილი პროდუქტისადმი. ჟურნალისტის ერთ-ერთი უპირველესი პრინციპი ობიექტურობაა და როცა წინასწარ იცი მისი შეხედულება ამა თუ იმ საკითხის მიმართ, ძნელია არ დაინახო მის სტატიებში/სიუჟეტებში ამ შეხედულების გავლენა და სუბიექტურობაში დაადანაშაულო.

მიუხედავად ამისა, მაინც მიმაჩნია, რომ ჟურნალისტს ბლოგის წარმოების უფლება უნდა ჰქონდეს.

1) რთულია საკუთარი აზრები მიჩქმალო. ისინი მაინც იპოვიან გამოვლინების გზებს :დ თუნდაც არავერბალურს: შეიძლება ძახილის ერთ ნიშანსა ან ერთ გამოხედვაში ჩანდეს ადამიანის დამოკიდებულება.

2) პირადი აზრი არ გამორიცხავს ობიექტურობას.

3) პირადი აზრი ზოგჯერ (ჩემს შემთხვევაში კი უმეტესწილად) უფრო საინტერესოა, ვიდრე ობიექტური მოსაზრება.

ჟურნალისტი არ არის გრძნობადაცლილი რობოტი. ისევე როგორც სხვა ყველას, მასაც გააჩნია ინდივიდუალური შეხედულებები. მნიშვნელობა ენიჭება იმას, სად გამოხატავს ის საკუთარ აზრებს. ჟურნალისტური მასალის მომზადება პროფესიული სტანდარტების დაცვით უნდა ხდებოდეს. მაგალითად, როცა ვეცნობი ნიუსებს, სულ არ მაინტერესებს ჟურნალისტის პირადი აზრები, ამ დროს მინდა გავიგო სუბიქტურობისგან დაცლილი ამბები. მაგრამ ცარიელი, მშრალი ფაქტების უკან ბევრად საინტერესო რაღაცებია. ხშირად პირადი შეხედულებები, ჟურნალისტის თვალით დანახული რეალობა უფრო მაინტერესებს, ის, რაც არ ხვდება სტატიასა თუ სიუჟეტში. ბლოგი თან საჯარო სივრცეა და თან პირადი. გასაჯაროებული პირადი სივრცე უფრო ამრთებული იქნება ალბათ :დ ბლოგის კითხვისას (ყოველ შემთხვევაში პერსონალური ბლოგის კითხვისას) მკითხველმა უნდა იცოდეს, რომ ავტორი მათ წინაშე წარდგება, პირველ რიგში, როგორც ინდივიდუალური შეხედულებების მქონე ადამიანი და არა ჟურნალისტი. მას არ უნდა ჰქონდეს პრეტენზიები ავტორის ობიექტურობაზე. თანაც ხომ შეიძლება ჟურნალისტი სრულიად განსხვავებულ თემებს ეხებოდეს ბლოგზე და არა იმას, რაზეც მუშაობს. ასეთ შემთხვევაში ჩემთვის გაუგებარია, რა არგუმენტით ეკრძალება პოსტების წერა.

ამ საკითხის გადაწყვეტის ერთ-ერთი ყველაზე საუკეთესო გზა (როცა არც მედია-მუშაკები იქნებიან “წაგებულები” და არც მათი ხელმძღვანელები) არის მისცე უფლება მედია-მუშაკს აწარმოოს ბლოგი, ოღონდ გარკვეული წესების დაცვით (მაგალითად, არ გაავრცელოს დისკრიმინაციული განცხადებები).

ბოლოსდაბოლოს თვითგამოხატვის თავისუფლება ყველას აქვს, ჟურნალისტები რატომ უნდა იყვნენ “დაჩაგრულები” ამ მხრივ? :პ თქვენ რას ფიქრობთ ამ თემაზე?

, , , , , , , , , , , , ,

19 Comments

მოტივირებული აზროვნება და 26 მაისის მოვლენები

2003 წელს ჯორჯ ბუშის პრეზიდენტობისას აშშ-მ დაიწყო ომი ერაყთან. ომის მთავარი მიზეზი იყო ერაყის პრეზიდენტის, სადამ ჰუსეინის, მიერ მასობრივი განადგურების იარაღის ფლობა. თუმცა, ეს ცნობა ტყუილი აღმოჩნდა. ომი მხოლოდ 2010 წელს დასრულდა. მას 100 000-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა. ბუშის ადმინისტრაცია ასევე შეეცადა დაერწმუნებინა ამერიკელი ხალხი, რომ სადამ ჰუსეინს კავშირი ჰქონდა “ალ-ყაიდასა” და 11 სექტემბრის ტრაგედიასთან. ძალიან ბევრმა ადამიანმა დაიჯერა ეს ცნობა და გამოიყენა როგორც გამამართლებელი არგუმენტი ერაყთან ომის დაწყებისა. თუმცა, საბოლოოდ ეს ინფორმაციაც ტყუილი გამოდგა: ჰუსეინს არასდროს უთანამშრომლია “ალ-ყაიდასთან” და არ მიუღია მონაწილეობა 11 სექტემბრის ტერაქტების ორგანიზებაში. ერაყის პრეზიდენტმა ეს სიკვდილისწინა დაკითხვაშიც აღიარა. მიუხედავად ამისა, აშშ-ს ბევრ მოქალაქე ამის შემდეგაც კი მაინც არ აღიარებდა, რომ სადამ ჰუსეინს არაფერი აკავშირებდა ბინ ლადენთან. (უფრო დაწვრილებითი ინფოსთვის გაეცანით ამ კვლევას )

მაინც რატომ განაგრძნობდნენ ამერიკელები ჯიუტად იმის მტკიცებას, რომ 11/09-ის მოვლენებში ხელი სადამ ჰუსეინსაც ერია? ეს უცნაური ქცევა შეიძლება აიხსნას მოტივირებული აზროვნებით (Motivated Reasoning). მოტივირებული აზროვნება _ ესაა ფსიქოლოგიური ფენომენი, ადამიანის გაუცნობიერებელი ტენდენცია მხარი დაუჭიროს მის უკვე ჩამოყალიბებულ შეხედულებას და შეინარჩუნოს ის მაშინაც კი, როცა მას მიეწოდება ამ შეხედულების საწინააღმდეგო ინფორმაცია. ადამიანი აგრძელებს იმის მტკიცებას, რისიც ჯერა. იმის ნაცვლად, რომ ეძებოს რაციონალური ინფორმაცია, მოტივირებული მოაზროვნე ეძებს იმ ცნობებს, რომლებიც შეესაბამება მის შეხედულებას. მოტივირებულ აზროვნებას ადამიანი მიმართავს რათა თავი აარიდოს კოგნიტურ დისონანსს. (კოგნიტური დისონანსს შეიძლება ვუწოდოთ შინაგანი კონფქლიტი, რომელიც წარმოიქმნება ადამიანში ორი საპირისპირო აზრის არსებობისას. რადგან ის მეტად არასასიამოვნო გრძნობებს იწვევს, ადამიანი ცდილობს მის შემცირებას). ინფორმაციას, რომელიც არ შეესაბამება არსებულ შეხედულებას, ადამიანი აიგნორებს. ხშირად მოტივირებულ აზროვნებას არასწორ დაკსვნებამდე მივყავართ.

რა შუაშია ეს ყველაფერი 25 მაისის მოვლენებთან? ზუსტად მოტივირებული აზროვნებით შეიძლება აიხსნას ქართული საქოგადოების ქმედება. მაშინ როცა ხელისუფლების მომხრენი ამართლებდნენ მიტინგის დაშლას და ბევრს საუბრობდნენ ნინო ბურჯანაძის ესკორტის მიერ მოკლულ პოლიციელზე, ასევე აქციის მონაწილეთა ხულიგნობაზე და ნინო ბურჯანაძის მზაკვრულ გეგმებზე, ოპოზიციის მომხრეები არ ამართლებდნენ ხელისუფლების ამ ქმედებას და მათი ყურადღების ცენტრში იყო სპეცნაზის მიერ გამოჩენილი სისასტიკე: მოხუცებისა და დაპატიმრებულების ცემა, ჟურნალისტთა ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფა. ხელისუფლების მომხრეებს არ სურდათ ეღიარებინათ, რომ აქციის დაშლისას ძალას გადაამეტეს, ხოლო ოპოზიციის მომხრეებს ის, რომ აქციის დარბევის პროვოცირებაში დიდი წვლილი თავად აქციის მონაწილეებს მიუძღოდათ. თუმცა, ალბათ ძალიან არაობიექტური უნდა იყო, რომ არ აღიარო აქციის დაშლისას ძალის გადამეტება. მართალია აქციის მონაწილეები მართლაც ამაზრზენად იქცეოდნენ (არღვევდნენ საზოგადოებრივ წესრიგს, აბინძურებდნენ გარემოს, რამდენჯერმე ცემეს აქციაში არამონაწილე ადამიანები და ა.შ),რამდენიმე გაფრთხილების შემდეგაც არ დატოვეს პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორია და სპეცნაზს ჯოხით შეიარაღებულები დახვდნენ. თუმცა, ეს არ აძლევს სპეცნაზს იმის უფლებას, რომ სასტიკად ცემოს აქციის მონაწილე, რომელიც არანაირ წინააღმდეგობას არ უწევს მას. სპეცნაზის მთავარი მოვალეობა იყო აქციის დაშლა და არა დარბევა. თანაც, კანონის დარღვევა პოლიციის მხრიდან მე უფრო დიდ დანაშაულად მიმაჩნია, ვიდრე ჩვეულებრივი მოქალაქის მხრიდან.

რაც მოვისმინე ძირითადი არგუმენტები, რომ აქციის აღკვეთის ღონისძიება „ორგანიზებულად და კანონიერად განხორციელდა”, შემდეგი იყო:
1) ევროპაში არასანქცირებულ მიტინგებს შლიან. თქვენ არ გინახავთ ნამდვილი დარბევა.

ა) 25 მაისის აქცია რომ უნდა დაეშალათ, მგონი ამას ყველა ეთანხმება. საკამათო და მიუღებელია თვითონ დაშლის ფორმა. ბ)ევროპაში მომხდარი ფაქტი იმთავითვე არ ნიშნავს მის სიკეთეს. ყველაფერი რაც ევროპაში ხდება, ვერ იქნება მისაღები და კარგი. გ) ვნახე ევროპაში გადაღებული აქციის დაშლის რამდენიმე ვიდეო. თუმცა, ისინი 25 მაისს გადაღებულ კადრებთან შესადარებელი არაა: საქართველოში გაცილებით აგრესიულად გაუსწორდნენ აქციის მონაწილეებს. უცხოეთში გაადღებულ ვერცერთ ვიდეოში ვერ ვნახე, რომ ერთი ადამიანი, რომელიც წინააღმდეგობას არ უწევს სპეცნაზს, რამდენიმე კაცს ერთად ეცემა. დ) პოლიციელები ძალის გადამეტებისთვის ევროპს ქვეყნებში სათანადოდაც ისჯებიან. ი

2)ცალკეულ ექსცესებს ჰქონდა ადგილი, თუმცა მთლიანობაში ძალის გადამეტებას ადგილი არ ჰქონია.

გავრცელდა ვიდეოები, სადაც აშკარად ჩანს სპეცნაზელთა მხრიდან ძალის გადამეტება. ასევე რამდენიმე იქ მყოფი ჟურნალისტის მიერ ნაამბობსაც გავეცანი, რომლებიც ასევე სპეცნაზის მხრიდან ძალადობაზე საუბრობდნენ. ჟურნალისტის ვალდებულებაა მიაწოდოს ობიექტური ინფორმაცია აუდიტორიას, თანაც, კონკრეტულად ამ ჟურნალისტებისადმი მავქს ნდობა, ამიტომ მათ ნაამბობს ვეყრდნობი. ათამდე (თუ მეტი არა) ჟურნალისტს მიაყენეს ფიზიკური და სიტყვიერი შეურაცხყოფა, წაართვეს კამერები. ჟურნალისტებს უკრძალავდნენ გადაეღოთ აქციის მონაწილეთა ცემის ფაქტები. ამიტომ ძალიან ბევრმა ვიდეომ ვერ მოაწღია ჩვენამდე. აქციის მონაწილე 100-მდე ადამიანი არის დაპატიმრებული. ზოგიერთ მათგანს აღენიშნება ძალადობისა და ცემის კვალი, რომელიც დაპატიმრების შემდეგაა მიყენებული. მოკლედ, როგორ უნდა უგულებელყო ეს ფაქტები. ჯამში ძალიან ბევრი გამოდის, თანაც ძალადობის ბევრმა ფაქტმა ვერ მოაღწია ჩვენამდე, ზუსტად იმის გამო, რომ ჟურნალისტებს პროფესიულ საქმიანობაში ხელს უშლიდნენ. გარდა ამისა, პოლიტიკურად არაანგაჟირებულმა ინსტიტუტებმა, მაგალითად როგორიცაა სახალხო დამცველი ან საია განაცხადეს, რომ პოლიციის მიერ გამოყენებული ძალა რიგ შემთხვევებში არაპროპორციული იყო.

3) სპეცნაზელი ჩვეულებრივი ქართველი ადამიანია, რომელსაც გააჩნია ემოციები. ამიტომ მისი მხრიდან საპასუხო აგრესიის გამოჩენა არის მოსალოდნელი. ის ვერ იმოქმედებს რობოტივით. როგორიცაა ერი, ისეთი სპეცნაზი გვყავს

ამ არგუმენტით ნებისმიერ სფეროში შეიძლება არაპროფესიონალიზმის გმართლება. ზოგადად სამართალდამცავთა მხრიდან ხშირად აქვს ადგილი უფლებამოსილების გადამეტებას. ამის აღსაკვეთად საჭიროა მათი სათანადოდ დასჯა.

რაოდენ დიდი სიყვარული უნდა აკავშირებდეს ადამიანს ხელისუფლებასთან ან რაოდენ დიდი სიძულვილით იყოს განწყობილი ოპოზიციის მიმართ, ამ ფაქტების უგულებელყოფა არის თავის მოტყუება. უფრო რაციონალურ მსჯელობას მივმართოთ. არავინ არ არის შეუცდომელი ამქვეყნად: არც ჩვენ და არც ხელისუფლება.
პ.ს სპეციალურად არ ვსვამ აქციის ფოტოებს, არ მინდა ემოციებზე გათვლილი პოსტი იყოს.:დ

, , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

%(count)s კომენტარი

რუსთავი2-ის ჟურნალისტმა პასუხი უნდა აგოს

ძალიან ბერვი მარაზმული სიუჟეტი მინახავს ქართველი “პროფესიონალი” ჟურნალისტების დამსახურებით. თუმცა, იმან, რაც ბოლოს ვნახე, ყოველგვარ ზღვარსა და მოლოდინს გადააბიჯა. რუსთავი2-ზე “კურიერში”, 19 მარტს 18 საათზე, გავიდა სიუჟეტი, რომელიც მოგვითხრობს საკუთარი შვილის მკვლელობაში ეჭვმიტანილი ქალის შესახებ. ნაადრევი მშობიარობის შემდეგ გაჩენილი სისხლისდენის გამო ის საავადმყოფოში მოათავსეს. ქალის განცხადებით, მან მკვდარი 7 თვის ჩვილი გააჩინა და მიწაში დამარხა. არსებობს ეჭვი, რომ დედას სურდა ნაყოფის მოცილება, რამაც გამოიწვია ბავშვის სიკვდილი. ვისაც ეს სიუჟეტი არ გინახავთ, იხილეთ აქ. მისი ავტორია ეკა გაგუა.

წინა პოსტში ვწერდი ობიექტურობის პრინციპზე, რომლის დაცვაც ჟურნალისტს ევალება (ამ პოსტის “მუზა” იყო ტელეკომპანია “იმედის” ეთერში გასული სიუჟეტი), დღეს, ეკა გაგუას სიუჟეტით შთაგონებულმა, მინდა დავწერო ჟურნალისტთა კიდევ ერთი, ძალიან მნიშველოვანი პრინციპის შესახებ: პირადი ცხოვრებისა და ღირსების პატივისცემა. ამ პრინციპის თანახმად, ჟურნალისტმა ამა თუ იმ მოვლენის გაშუქებისას უნდა გამოიჩინოს სიფრთხილე, რათა არ შელახოს ამ მოვლენაში ჩართულ ადამიანთა პირადი უფლებები. განსაკუთრებით დიდი სიფრთხილე მართებთ მედიის წარმომადგენლებს დანაშაულის ან უბედური შემთხვევის აღწერისას. დაუშვებელია ეჭვმიტანილის, დაზარალებულის და მათი ნათესავების იდენტიფიცირება, თუკი ამას საზოგადოებრივი ინტერესი არ მოითხოვს.

ზემოთხსენებულ სიუჟეტში ჩვილის მოკვლაში ეჭვმიტანილი დედის შესახებ თითქმის ყველაფერი გავიგეთ: მისი სახელი და გვარი, წლოვანება, საცხოვრებელი ადგილიც კი! მაუწყებელთა ქცევის კოდექსის თანახმად კი:
მუხლი 49. 3. დანაშაულისა და ანტისოციალური ქმედების გაშუქებისას, მაუწყებელმა არ უნდა მოახდინოს ეჭვმიტანილის იდენტიფიცირება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მისი სახელი საზოგადოებისთვის ცნობილია ან საქმე საზოგადოებრივი ინტერესის მქონეა.

მუხლი 35. 4. ინფორმაცია პირის საცხოვრებელი ადგილის, ტელეფონის, ფოსტის თუ სხვა პირადი საკონტაქტო მონაცემების შესახებ, შეიძლება გამჟღავნდეს მხოლოდ საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობისას.

ჟურნალისტი ამაყად გვიყვება, როგორ მოახერხა მან შესვლა შვილის მკვლელობაში ეჭვმიტანილი დედის პალატაში: ” ჩვენ მოგვეცა შესაძლებლობა შევსულიყავით იმ პალატაში, სადაც წევს … ჩვენ მას ძალიან ბევრი შეკითვხა დავუსვით, თუმცა მან არცერთ შეკითხვაზე პასუხის გაცემა არ ისურვა, მან არც სახის გამოჩენა არ ისურვა კამერების წინაშე.” ეკა გაგუა ცდილობს როგორმე აალაპარაკოს დანაშაულში ეჭვმიტანილი და პალატაში შეჭრისთანავე კითხვებზე გადადის: “თუ შეიძლება, გვითხარით სახლის პირობებში მოხდა ხო ნაყოფის მოშორება? მხოლოდ ორი სიტყვა გვითხარით ამ ფორმით რატო გადაწყვიტეთ, რატო საავადმყოფოს არ მიმართეთ?” მაუწყებელთა ქცევის კოდექსის თანახმად:

მუხლი 35. 20. მაუწყებელმა არ უნდა გადაიღოს ან გაავრცელოს მასალა, რომელშიც ასახულია უბედური შემთხვევის დაზარალებულები ან პიროვნება პირადი ტრაგედიის ან მწუხარების დროს, მათ შორის საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში, ან დაკრძალვაზე, როდესაც ეს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას ხელყოფს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც მიღებულია პირის თანხმობა. პირის გარდაცვალების შემთხვევაში საჭიროა ოჯახის წევრების თანხმობა.
მუხლი 35. 21. დაუშვებელია მაუწყებლის მიერ გასაჭირში მყოფი ადამიანების მიმართ ზეწოლის განორციელება იმისათვის, რომ მათ პროგრამაში მიიღონ მონაწილეობა ან დათანხმდნენ ინტერვიუზე.

რუსთავი2-ს ჟურნალისტმა ამ სიუჟეტის გამო პასუხი უნდა აგოს!

, , , , , , , , , , , ,

11 Comments

რამდენიმე შეკითხვა “იმედის” ჟურნალისტს


“ვინ არის პეტრე მელიქიშვილი? რამდენი გვერდი აქვს სამკუთხედს? ვინ არის ილია მართალი? იყო თუ არა საქართველოს პირველი პრეზიდენტი კონსტანტინე გამსახურდია? ვინ არის საქართველოს პრემიერმინისტრი? რომელ საუკუნეში მეფობდა შოთა რუსთაველი?” გაეცით პასუხი ამ კითხვებს? ყოჩაღ, ე.ი თქვენ განათლებული და წიგნიერი ყოფილხართ. ვერ გაეცით? ე.ი. უვიცი ხართ. განათლება-გაუნათლებლობის ეს კრიტერიუმი მე არ დამიდგენია. მისი ავტორები ტელეკომპანია “იმედის” ჟურნალისტები არიან. ამ კითხვებზე დაფიქრება კი ამ დღეებში ძალიან ბევრს მოუწია.

იმედზე “სპეციალური რეპორტაჟის” ბოლო გადაცემაში გასულმა სიუჟეტმა უამრავი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია. ახალგაზრდა თაობა გაუნათლებლებად და უწიგნურებად შერაცხეს. კვლავ ალაპარაკდნენ იმის შესახებ, თუ რა “ბნელები და დებილები” არიან ეს ახალგაზრდები. ამ სიუჟეტმა ძალიან ბევრი აღაშფოთა: ზოგი საქართველოს მომავლით შეწუხდა (ეს რა უვიცების ხელში არის ჩვენი მომავალი და რა გვეშველებაო), ზოგი კი თემის არასამართლიანი გაშუქებით.

არის თუ არა დღეს საზოგადოების გაუნათლებლობა პრობლემა? რა თქმა უნდა არის. რატომაა საჭირო პრობლემებზე საუბარი, თუნდაც მედიის საშუალებით? იმიტომ, რომ გავაანალიზოთ და დავადგინოთ პრობლემის არსი, მისი საფუძველი. მხოლოდ ასე შეიძლება მოგვარდეს ეს პრობლემა. ანუ თუ პრობლემის გადაწყვეტა გვინდა, უნდა ვეძებოთ მისი მიზეზები და არა შედეგები. ჩემთვის გაუგებარია, რატომ უკვირთ გაუნათლებლობის მაღალი დონე საქართველოში, გაიხსენეთ როგორ ასწავლიან სკოლებსა და უნივერსიტეტებში. გაუნათლებლობის პირველი მიზეზი სწორედ აქ უნდა იყოს.

მიუხედავად იმისა, რომ გაუნათლებლობა არის პრობლემა, ეს არ ნიშნავს რომ საქართველოში არ არიან ნიჭიერი, ჭკვიანი და განათლებული ახალგაზრდები. (პირადი დაკვირვებიდან გამომდინარე, შემიძლია ვთქვა, რომ ნაკითხ და ნასწავლ ადამიანთა რიცხვი ჩემ გარშემო იზრდება). სამწუხაროდ “სპეცრეპორტაჟის” სიუჟეტში ისინი ვერ მოხვდნენ. საინტერესოა, ნუთუ ჟურნალისტმა ერთი ადამიანი მაინც ვერ მონახა, ვინც სწორად გასცა პასუხი? რა თქმა უნდა, მონახავდა, უბრალოდ მხოლოდ ისინი მოხვდნენ ეკრანზე, ვინც ხელი შეუწყო ჟურნალისტის აზრის განმტკიცებას. რა მოხდებოდა, რომ ჟურნალისტს მხოლოდ იმ რესპონდენტთა პასუხები ჩაესვა სიუჟეტში, ვინც სწორად გასცა პასუხი? იტყოდნენ, რომ უნიჭიერესი და ძალიან განათლებული ახალგაზრდა თაობა გვყავს? ესეც ისევე შორს იქნებოდა რეალობისგან, როგორიც სინამდვილეში გამოვიდა სიუჟეტი.

როცა ჩემმა დამ მკითხა, ვინ არის პეტრე მელიქიშვილიო, თავიდან მეც დავიბენი და მეგონა, რომ ვინმე ფეისბუქელი მეგობრის შესახებ მეკითხებოდა. ამით იმას მინდა გავუსვა ხაზი, რომ ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს სიტუაციასა და გარემოს, როცა შენ მსგავსი გამოკითხვის “მსხვერპლი” ხდები. როდესაც შენთან მიკროფონით ხელში მოდის ჟურნალისტი, უმეტეს შემთხვევაში შენ ენდობი მას და ვერც წარმოიდგენ, რომ ის დასმულ კითხვაში არასწორ ინფორმაციას გამოგაპარებს. მაგალითად, ეჭვი არ შეგეპარება რომ კითხვაში “რომელ საუკუნეში მეფობდა შოთა რუსთაველი?” რამე შეცდომაა.

ვფიქრობ, რომ სიუჟეტში მოყვანილ ინფორმაციას PIRLS და PISAM-ის მიერ ჩატარებულ კვლევის შესახებ დაზუსტება ჭირდება: სიუჟეტის მიხედვით, კვლევამ დაადგინა, რომ საქართველოში წიგნიერების დაბალი დონეა და ის 45 ქვეყანას შორის იკავებს ერთერთ ბოლო ადგილს. უნდა ითქვას, რომ კვლევამ აჩვენა წაკითხულის გააზრების დაბალი დონე სკოლის მოსწავლეებში. ის არ ეხებოდა სტუდენტებს ან უნივერსიტეტდამთავრებულებს, რომლებსაც უკვე აქვთ დიპლომები, არამედ 9-10 და 14-15 წლის ბავშვებს.

სიუჟეტის ნახვის შემდეგ რამდენიმე კითხვა გამიჩნდა მის ავტორთან:

1. გსმენიათ თუ არა რამე იმ პრინციპების შესახებ, რომელიც ჟურნალისტმა უნდა დაიცვას? მაგალითად, ობიექტურობის შესახებ? როგორ ფიქრობთ რამდენად მიუკერძოებელი და დაბალანსებული იყო თქვენ მიერ მომზადებული სიუჟეტი? ნუთუ ერთი რესპოდენტიც კი ვერ იპოვეთ ისეთი, ვინც კითხვებზე სწორი პასუხი გაგცათ?

2. გსმენიათ თუ არა რამე მედიის საგანმანათლებლო ფუქნციის შესახებ? როგორ ფიქრობთ ტელეკომპანია “იმედი” რამდენად და როგორ ცდილობს შეასრულოს ეს ფუნქცია?

3. რა აზრის ხართ ტელეკომპანია “იმედის” ეთერში გასულ გადაცემებზე “დღის შოუ”, “ყოფილი ცოლების კლუბი”,”თბილისი Live”, “ნანუკას შოუ”? თქვენი აზრით, რამდენად ღირებული გადაცემებია ისინი და რას სძენს მათი ყურება ადამიანს?

4. როდესაც ინტერესდებით სხვების განათლებისა და წიგნიერების დონით, იქნებ თქვენივე კოლეგებიდან დაგეწყოთ კვლევა და ჯერ მცირე გამოკითხვა მათთვის ჩაგეტარებინათ: უკვე ლეგენდები დადის იმაზე, როგორ ეძებდა ელენე ახვლედიანის ნომერს მის გამოფენაზე მოხვედრილი თქვენი ერთერთი კოლეგა. ძალიან მაინტერესებს როგორ გაართმევდნენ თავს მსგავს შეკითხვებს თიკო, ნანკა, ნუკი , კუკი …:/

და ბოლოს, იქნებ აჯობებს სანამ რამე სიუჟეტს გადაიღებთ, გაეცნოთ ჟურნალისტთა ქცევის პრინციპებს?

პ.ს ეს არა მარტო თქვენ, არამედ “იმედის” ყველა ჟურნალისტს ეხება.

, , , , , , , , , , , , , , , ,

7 Comments

ბრძოლის ველზე

ყოფილხართ ოდესმე ბრძოლის ველზე? გიგრძვნიათ თავი სიკვდილ–სიცოცხლის ზღვარზე? მე ამ რამდენიმე დღის წინ გამოვცადე ეს: IWPR-ს მიერ ორგანიზებულ ტრენინგზე _”როგორ უნდა მოვიპოვოთ ინფორმაცია საომარი მოქმედებების დროს”_ მოვხვდი. თავდაპირველად ზოგადი წესები გაგვაცნეს: რა უნდა გააკეთოს და რა არა ჟურნალისტმა ომის დროს ინფორმაციის მოპოვებისას. აქ ყველა წესისა თუ რჩევის მოყვანას არ ვაპირებ, მაგრამ რამდენმეს გამოვყოფ: დიდი მნიშვნელობა აქვს ჟურნალისტის ჩაცმულობასა და აღჭურვილობას. უნდა ეცვას რაც შეიძლება კომფორტულად. არსებობს გრძელი სია იმისა, თუ რა უნდა ჰქონდეს ჟურნალისტს ზურგჩანთაში, დაწყებული თბილი წინდებიდან, დამთავრებული პირველადი დახმარების სამედიცინო ნივთებით. არავითარი ბრჭყვიალა ტანსაცმელი და არავითარი მაკიაჟი: ამან შეიძლება ჟურნალისტის სიცოცხლე იმსხვერპლოს _ მოწინააღმდეგისთვის უფრო ადვილად შესამჩნევი ხდება სინათლის სხივების არეკლვის გამო. სანამ ჟურნალისტი მოხვდება ბრძოლის ველზე, უნდა გაიაროს აკრედიტაცია. მან ზედმეტი შეკითხვებით არ უნდა შეაწუხოს ჯარისკაცები. მათთვის ის ისედაც თავის ტკივილია. კიდევ მომეწონა ერთი ასეთი რჩევა: ჯარისკაცებთან კარგი ურთიერთობების დასამყარებლად ჟურნალისტმა უნდა უჩვენოს მათ თავისი შვილების, ოჯახის სურათები, ესაუბროს ამ თემების შესახებ. ეს შეუწყობს თბილი და ახლო ურთიერთობის ჩამოყალიბებას :)) კიდევ ერთი რაც მომეწონა: თუკი ტყვედ ჩავარდით, არ უნდა დანებდეთ და ფიქრებში უნდა ესაუბროთ ხოლმე ღმერთს, მეგობარს ან საყვარელ ადამიანს. ეს დაგეხმარებათ საოამარი სულისკვეთების შენარჩუნებაში 🙂

IWPR–ს ოფისიდან ბრძოლის ველისკენ გავემართეთ: გლდანთან ახლოს ერთ მიტოვებულ სოფელში სახელად მამკოდა. თავიდან მეგონა რომ ომობანას თამაშის მაგვარი რაღაც იქნებოდა იქ. მაგრამ რომ მივედით და უამრავი თავიდან ფეხებამდე შეიარაღებული, ზორბა ტანის ადამიანი დავინახე, ცოტა შიშმა შემიპყრო. თითქოს მართლა ბრძოლის ველზე ამოვყავი თავი. ყველაფერი ძალიან რეალური იყო.
Read the rest of this entry »

, , , , , , , , , , , ,

12 Comments